Nazit - voorbij de diagnose

In de podcast Nazit reflecteren 2 jeugdhulpverleners, een (coördinator) ervaringsdeskundige en een ambtenaar op de 5 verschillende afleveringen van de thema podcast De Paarse Bank. 

Wat merken zij op in de gesprekken met de jongeren over hun verblijf: de aanloop er naartoe, de ervaring in verblijf en de periode erna, in het hier & nu?  

In iedere aflevering horen we geleerde lessen rond de gesprekken met jongeren en de thema’s: Gehoord worden, Thuis voelen, Support vinden, een Goal hebben en Voorbij de diagnose.  

Transcript

Copy Transcript Copied

0:05

Welkom. Je luistert naar de vijfde reflectieaflevering van Jeugd uit Verblijf. In deze vijfdelige serie gaan professionals uit de jeugdhulpverlening, ambtenaren en ervaringsdeskundigen met elkaar in gesprek. In deze aflevering zijn dat Siete Snijder en Reinhoud van der Vlierd. Ik ben Reinoud van der Vlierd en ik werk voor de gemeente Zaanstad en ik ben contractmanager voor de jeugdzorg. Maar in een vorige werkzaam leven heb ik in de hulpverlening gezeten en ook verpleegkundige en heb jarenlang in de Amsterdamse psychiatrie gewerkt voor jongeren met psychotische stoornissen. In die zin vind ik het heel fijn om in die combinatie van de gemeente nu en mijn ervaring als hulpverlener in het verleden te kunnen combineren. Ik ben Sietje Snijder en ik ben werkzaam bij Level en de voorganger. Level is een jeugdzorganisatie gericht op LVB-zorg, dat is dan een stukje wat ik veel doe. Elke ggz een stuk en een stuk reguliere jeugdzorg. Wat hebben Sietske en Reinhoud gehoord in de vijfde podcastaflevering over diagnoses? Hoe kijken zij tegen diagnoses aan? Is het volgens hen nuttig om jongeren te diagnostieren? Of zijn het eigenlijk de ouders die een stempel nodig hebben of zouden we eigenlijk diagnoses moeten afschaffen? Kortom, wat is er volgens hen nodig om de jeugdhulpverlening te verbeteren? De diagnose en voorbij. Dat had een lichte kost. Nou, dat mag je zeggen. Wat mij wel heel erg opviel in de verhalen en bij sommigen dat er wel zeven diagnoses gesteld werden en nog niet dat er de hulp geboden werd die nodig was voor de jongeren waar het om ging. Ik heb nu inmiddels zeven diagnoses, om het even heel hard te zeggen. En in Nederland is het probleem dat ze behandelen per diagnose. Dus dat betekent dat je zeven behandelingen zou moeten doen. Nou ja, dat is gewoon geen doen. En toen zijn we eigenlijk een beetje op het punt gekomen dat ook de hulpverlener zeiden van nou ja, wij weten het niet meer. Dus ik zou er maar rekening mee houden dat het niet beter wordt, om het maar even zo te zeggen. En soms vaak wilden we af van, goh, waarom stellen we eigenlijk nog diagnoses? En ik wordt er wel gekeken naar wat is de onderliggende problematiek en de oorzaak. Hebben we dat labeltje nou echt nodig voor die financiering? Of kijken we nou integraal naar een jongere zo van, goh, waarom ben je somber? En niet somber. Oh, DSM-klassificatie, depressie. Maar je bent somber, ja, want in de context gebeurt er zoveel ellende, dan zou ik ook somber van worden. Dus eigenlijk is het gezond gedrag, zou je zeggen. Want het zou bijzonder zijn als je niet somber wordt van de situatie waarin je zit. Dus ik heb soms het idee van wordt er goed gekeken naar. Is het nou echt het kind? Is het toch een kindfactor? Gaat het om het kind? En daar is misschien een hele goede behandeling voor te zetten. Of speelt er ook gewoon nog iets in de omgeving die bepaalt dat het kind een bepaald gedrag laat zien en moeten we ons daarop richten? Ja, nou ja, ik denk wat we in alle podcasts wel hebben teruggehoord dat er heel erg naar het kind gekeken wordt. En als je het dan toch over diagnostiek hebt, inderdaad. Diagnostiek kan je natuurlijk. wij in de jeugdzorg kijken naar de kinderen, maar soms is er ook gewoon diagnostiek bij ouders te stellen. En los van diagnostiek ook gezinsdynamiek. Ik denk dat we dat in een van de verhalen heel duidelijk terughoren dat er speelde zoveel binnen zo'n gezin. En ja, dat heeft natuurlijk allemaal zijn uitwerkingen op elkaar. En moet je daar dan allemaal labels op willen plakken? Of moet je gaan kijken wat kunnen we nu doen wat jullie weer verder helpt? Je zit zelf in de jeugdzorg. Dus je zit echt met de hand in de klei, voor mij is dat een tijd geleden. Durven we de vraag te stellen vanuit de jeugdzorg? Als we zien het gaat om diagnostiek bij ouders. Heb je tools of heb je de mogelijkheid, wordt je voldoende gefaciliteerd om daarop door te pakken? Nee, dat ligt een beetje lastig. Sowieso wordt je beperkt, want je biedt behandeling aan het kind. Dus natuurlijk pas je je werkmethoden wel aan richting ouders. Alleen ouders behandeling geven, dat past dan weer niet binnen de jeugdzorg. Dus daar moet je dan een ander voor vinden. En hoe ga je daar dan je aansluiting bij vinden? Dat zijn allemaal lastige zaken, maar het zijn ook wel praktische zaken waarin je gewoon kan kijken naar een oplossing. Maar als ouders niet willen en ook niet daartoe te motiveren zijn, ja, dan is het lastig. En dat kan je niet afdwingen. Eigenlijk zeg je daarmee dat het integraal werken, waar we het dan over hebben, waarin je kijkt naar gezinsproblematiek. En dan gaat het niet alleen over de problematiek en de diagnose die je bij een kind stelt, maar ook bij de problematiek en de context waar het kind in opgroeit. Dat eigenlijk met wat je beschrijft, hoe moeilijk het is om vanuit de jeugdzorgverantwoordelijkheid en de kaders waarin je werkt, eigenlijk ook door te pakken op een ouder. Want dan ben je afhankelijk van anderen, andere wetgeving, andere financiering. Dat daar dus echt schotten in zitten die die integraliteit moeilijk maken. Maar niet onoverkomen. Kijk, en het heeft allemaal met motivatie te maken. En kijk, als ouders echt niet willen, dan is het lastig, hè. Want aan volwassenen dwingen, nou ja, sowieso een jongeren dwingen tot diagnostiek, dat kan ook niet. Want het vraagt altijd een tweespel. Dus als de jongeren niet meewerkt, dan is dat ook zo. Maar dat is met ouders natuurlijk ook zo. Ik kan ze niet dwingen om ergens in een behandelkamer te gaan zitten. Dat is ook goed ook. Je moet ook wel eigen regie houden. Maar het is soms wel eens lastig, inderdaad, dat ik denk, ja, het zou zelf vreselijk veel helpen als een ouder weer een beetje headspace voor zichzelf zou maken. Waardoor die de moeilijke opvoedssituatie met dat kind misschien veel makkelijker aan kan. Waardoor er weer ruimte is om daar te gaan werken. Het is natuurlijk ook wel echt mijn tak van sport. En doen we dat nou in de hele jeugdzorg overal even goed. Ik denk niet dat er overal even veel oog is voor gezinsdynamiek en ik snap het wel. Het is wel jammer, maar ik snap het wel. Maar ik denk dat het wel essentieel is dat we gewoon veel breder naar een gezin gaan kijken in plaats van alleen de jongeren. Wat had jij moeder in dat traject gegund? Ja, gewoon meer begeleiding. Gewoon dat mensen tegen je zeiden van. Ja, dit doe je niet goed. Probeert het zo. En het kan een negatief effect hebben, maar er gaat een omslagpunt komen. Maar dat is er nu gewoon niet. Ouders worden niet begeleid met. Nou ja, wij zouden het zo en zo doen door hulpverleners. Het is gewoon het wordt spuur gericht op het kind. En dat is het. En dat heeft bij ons wel gewerkt toen ik daarnaar gekeken werd dat mijn moeder ook ging veranderen. Want als ik alleen die behandeling had gevolgd en mijn moeder was nog geweest zoals ze was, had dat ook niet gewerkt of zo. Hoe gek dat ook klinkt. Omdat het ging dan wel met mij beetje, maar dat ik nog steeds een moeder in mijn nek hij hebben met gaat dat wel echt goed met je? Dus dat heeft ook wel geholpen dat moeder en vader daar ook in geholpen zijn. Hoe verbind je ouders? Hoe verleid je ouders om ook naar hun eigen rol te kijken? In mijn specifieke geval, ik bied de intensieve gezinsbehandeling. Dus ik kom bij de mensen thuis. En ik heb over het algemeen meer gesprekken met ouders dan dat ik met jongeren heb. En dat maakt dat dat contact al heel anders is dan wanneer je bijvoorbeeld een therapeut bent waarbij de jongeren in de behandelkamer komt en waarbij je de ouder eigenlijk alleen maar ziet met het ophalen en het wegbrengen. Dus het contact wat wij vanuit onze positie met ouders hebben, is gewoon veel intensiever. En kan je ook inderdaad vaak op een wat zachtere manier bespreken van waar loop je nou tegenaan in het dagelijks leven? En wat hoort dan bij de jongeren en wat hoort dan bij jouzelf? En hetgeen wat dan bij jezelf wordt, hoe zou je daaraan kunnen werken? En mijn ervaring is gewoon wel als je als je investeert in die samenwerkingsrelatie met ouders, dat daar over het algemeen wel een luisterend over is. Niet altijd de ideale oplossing. Maar wel een opening tot het gesprek. En is dat nou ook zeg maar in jullie opleiding. Dat is echt wel, daar is veel meer aandacht voor. Ja, absoluut. Dus dat is een positieve ontwikkeling met die jaren. Omdat je af en toe hoor in de podcast, en dat gaat natuurlijk ook over sommige jongeren ook over een paar jaren terug, of langer terug, dat je merkt dat dat niet altijd zo goed uit de verf komt. Nee, en daarom zeg ik ook, het is wel een hele specifieke zorgvorm die wij bieden. Dus ja, ik denk inderdaad, als een kind resentieel geplaatst wordt, dat er niet voldoende naar dit stuk gekeken kan worden. Goedleiders. Persoonlijk denk ik dat het goed is dat we altijd wat systemischer kijken naar een jongeren. Wat gebeurt er nu om hen heen? En wat speelt er nog meer? Want het is bijna nooit alleen het kind met het probleemgedrag. Ja, ik was het probleemkind. En je wordt door de buitenwereld ook vrij snel gezien als een probleemkind. Dus het is altijd, oh, je bent uit huis gehouden, dat zou zelf gedaan hebben. Dat zou goed zijn. Dat heb ik helemaal niet gedaan. Dat is helemaal niet mijn verhouden. Ik heb ook wel een keer mijn geleider gehad die dat heeft gezegd. En daar zou je er ook maar zelf het beter van moeten maken. Dat is niet mijn vader als handje. Daar heb ik helemaal niks mee te maken. Dus ja, dat moet je niet in je hoofd laten praten. Want als iemand residentieel is, dan ben je eigenlijk al te laat zijn al te laat zijn. Soms kan het niet anders, want er is een crisis of wat dan ook. Maar eigenlijk wil je natuurlijk een uithuis plaatsing of een opname voorkomen als het kan. Dus probeer je in dat dat inzicht krijg je en die mogelijkheid creëer je door thuis op de bank te gaan zitten. Ja, absoluut. Maar ik denk ook dat wanneer een kind eenmaal residentieel geplaatst is, dat je dan ook nog kan kijken. W zouden we kunnen bereiken waarom het thuisplaatsing weer mogelijk is? Want wat we vaak zien is dat kinderen uit huis geplaatst worden. En dan als we door de podcast heen kijken, dat ze nooit meer terug naar huis gaan om te wonen. Terwijl ik soms denk, nou ja, daar waren misschien echt nog wel heel veel mogelijkheden geweest om inderdaad de problematiek en de dynamiek is onder de loep te nemen. En ook een moeder te leren. Hoe kan je omgaan met het lastige gedrag van jouw kind of met de diagnose die jouw kind gekregen heeft. Wat vraagt dat van jou als ouder? En kunnen we daaraan werken? Ik denk zelf dat ik mijn moeder heel erg die denk aan mijn vader, dat denk ik. En dat zij daardoor toch wat meer moeite had met mij. Dat in combinatie met het feit dat ik heel uitgesproken ben en niet mij gehoord voelde, denk ik dat ik daardoor heel rebels wil ik het niet noemen. Maar dat ik daardoor wel steeds meer onhandelbaar werd thuis en steeds minder ging gehoorzamen en steeds meer naar buiten wilde en weg wilde van de situatie. En ik denk, ja, als ik me toch niet begrepen voel thuis, wat doe ik hier dan nog? Dus ik denk dat het daar wel is begonnen. En dat mijn moeder daarin wel echt de draad kwijtraakt over mij. Ja, weet je, dan heb je het ook heel erg over houding en houding en gedrag van kinderen. En ik denk dat het zo belangrijk is om, en dus ook met een diagnose, om altijd te kijken. En zo ben ik wel opgeleid naar wat is de oorzaak? Wat ligt er nou aan ten grondslag? Wat is de context? Waarom is een kind rebels? Waarom is hij zo opstandig in. Of wil hij niks van autoriteiten tussen aanstekens aannemen? Wat is daar de onderliggende oorzaak van? Is zij daar ooit over bevraagd vanhou, ik merk dat je zo bent, maar wat kan ik doen om in contact met je te komen? Of wat maakt dat je zo in de contamine zit? Wat ik zie en wat ik begrijp, maar hoe komt dat? Hoe kunnen we beter invoegen? En als je daar je niet in verdiept en interesseert, dan blijf je zo hangen. Dit kind is rebels en wil niet. En dan zet je een kind weg op basis van gedrag. Maar je vraag niet waarom dat kind zich zo gedraagt. En dat is wel ook wat in die podcast wel vaak af en toe terugkomt. Wordt er wel echt naar me geluisterd? Of word ik echt wel bevraagd over wat ik wil. En dat er alleen maar gekeken wordt naar de buitenkant van mijn gedrag. Dat er niet gevaart van wat wil je zelf? Of wat is voor jou belangrijk? Als je daar aan die buitenkant blijft van het gedrag van een kind wat reageert, misschien wel heel adequaat op een ongewone situatie, namelijk dat je ergens uit huis geplaatst geplaatst wordt. Ja, dan is logisch dat je daar als kind op reageert. Maar als je dat dan wegzet als rebel zijn bijvoorbeeld, dan ben je het kind al kwijt, in mijn ogen. En dat je daar ook niet cultuursensitief op reageert. In dit specifieke geval, dat is een bepaalde culturele achtergrond, waardoor we eigenlijk niet geleerd hebben om te praten. Dus ja, ik denk dat dat waarom gedraagt iemand zich zo. Je moet je gewoon geïnteresseerd in blijven. En daar moet je op door durven vragen. Ik had voor mezelf, toen ik in de psychiatrie kwam, en dat was ook op een gegeven moment de reden waarom ik uit de uitvoering ging. Van iedere jongen die daarbij bij die kliniek binnenkwam met een eerste psychose. Eigenlijk moest ik gewoon iedere keer naar stand staan van dit is mijn eerste patiënt. Ik ga er helemaal voor. En als je dat op een gegeven moment routine wordt en je hebt dat niet meer, dan kun je nooit op die manier invoegen. op de manier die een cliënt of patiënt verdient. Namelijk dat je er vol voor gaat en dat je oprecht geïnteresseerd bent en dat je durft door te vragen. En dat haakje wil vinden van hey, wat maakt nou dat je bent, wie je bent, en kan ik je helpen? En waar heb je hulp in nodig? Maar dat is wel altijd heel erg bewust van geweest, van wat in de verbinding met patiënten, in mijn geval of met cliënten, dat je gewoon, daar moet je ervoor gaan. En ook al, ben je een passant in het leven van zo'n jongeren, want dat zo zou het moeten zijn. Je bent een passant en je bent even belangrijk in een korte periode om iemand weer in zijn of haar kracht te zetten. En dan voeg je weer uit. Maar dan moet je moet je vol aandacht doen. Het is gewoon echt heel wezenlijk wat je brengt, vind ik. En dat moet je heel erg bewust zijn als professional. Dus ik denk, een nieuwsgierigheid blijven houden naar je cliënten en naar het systeem waar ze uit vandaan komen. Je kan een cliënt eigenlijk nooit als alleenstaand zien. Een jongere komt altijd uit een gezin, er is altijd een context omheen. En ik denk dat je die altijd ergens moet bekijken, ieder vanuit zijn eigen discipline. Maar ik denk dat je niet losstaand naar een jongeren moet kijken. Is dat nou? Want soms hoeven we ook niet eens een diagnose te stellen, omdat we zien dat er een bepaalde dynamiek is in een gezin die niet goed werkt. Heb jij het idee van dat we altijd of die diagnose gesteld moet worden, of dat we ook uitstekend op gewoon een hulpvraag kunnen acteren zonder dat we daar een label op moeten plakken? Ja, absoluut. Ik denk dat we steeds vaker zien dat er een soort van beschrijvend beeld of beschrijvende diagnose komt. En dat we vanuit daar gewoon een plan van aanpak kunnen maken. Ik denk dat een denkrichting fijn is. Ik denk ook niet dat een stempel per se noodzakelijk is. Het zou zonde zijn als dat dan die achterdeur wel nodig is. Ik denk met GGZ zeker. Dat is natuurlijk ook wel een medisch model van je hebt een diagnose en een behandeling dat leidt tot een resultaat, genezen of leven met. Maar heel veel zit natuurlijk los van de diagnose in de context. Dus is het allemaal niet zo straight forward, zeg maar, en is het veel meer dan alleen die behandeling. Wat ik eerder zei, van als je een kind behandelt voor een depressie, maar je doet niks aan de participatieproblematiek van vader, waardoor er onrustend gezin blijft, is het water naar de zee dragen. Want dat kind blijft ongelukkig in die thuissituatie. Ja, zeker. En daarbij ook, als we bijvoorbeeld gaan denken aan een autisme spectrumstoornis, denk ik, ongeveer ieder kind is gebaard bij structuur en duidelijkheid. Dus dan is het niet zo heel erg spannend of je nu echt zegt van nou ja, maar er is een diagnose wel of niet. Je kan even goed aan het werk gaan. Want je bent niet medicatie aan het voorschrijven om iemand. Dus ik denk ja, bij dit soort diagnoses, of ADHD, is het heel erg belangrijk om het verschil te weten of iemand inderdaad druk is, een concentratieprobleem heeft, of echt het stempel heeft, moet je gewoon kijken, wat heeft dit kind nodig? Waar is dit kind bij gebaard? Dus ja, afhankelijk van wat je behandeling is, denk ik dat het zeker niet altijd nodig om een definitief stempel te hebben. misschien tot slot, soms neig je zo van, dat is een autist. Of iemand is een diagnose. Je denkt anders of je functioneert iets anders. Maar je bent wel Pietje, Klaasje, Mohammedje, Samira. Je bent nog steeds die persoon. Alleen je reageert soms anders op dingen. Soms heb je het risico dat een diagnose zijn eigen leven gaat leiden en dat iedereen jou ziet als dat met een trauma of oh met ADHD of dan ben je het. Terwijl je bent het niet. Je hebt een ervaring en daar moet je mee verder. En je bent veel meer dan alleen dat. En mensen is heel erg gelaagd. Dat is ieder mensen, dus ook met een diagnose is dat. Precies. Dankjewel voor het luisteren. Mijn naam is Kitty Muniges en deze podcast kwam tot stand door teamnarratieven van Gemeente Zaanstad. Ook dank aan Lucas de Gier voor opname en de Greg.